Εξειδικευμένη Αναζήτηση

Δημοσκοπήσεις και εκλογές 20ης Σεπτεμβρίου 2015

Ο απολογισμός της Public Issue

Παρασκευή, 25 Σεπτεμβρίου 2015

Με αφορμή το θόρυβο που δημιουργήθηκε σχετικά με τις δημοσκοπήσεις, ύστερα από τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, είναι χρήσιμο να διευκρινισθούν τα ακόλουθα:

1. Αξιολόγηση της εκτίμησης της Public Issue

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου για τις εκλογές της 20ης Σεπτεμβρίου, η Public Issue διεξήγαγε συνολικά 3 «κύματα» τηλεφωνικών ερευνών. Η τελευταία προεκλογική δημοσκόπηση της εταιρείας πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 14-17/9/2015 σε δείγμα 1009 ατόμων και δημοσιεύτηκε το απόγευμα της Παρασκευής 18/9/2015 στον ιστότοπο της εταιρείας[1] και στον ιστότοπο της εφημερίδας ΑΥΓΗ (www.avgi.gr).[2]

Η τελική εκτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος της PI παρατίθεται στον Πίνακα 1 και το Διάγραμμα 1, ενώ η διαχρονική εξέλιξη της εκτίμησης εκλογικής επιρροής του ΣΥΡΙΖΑ και της ΝΔ στο Διάγραμμα 2.

pinakas1

Διάγραμμα 1

Εκτίμηση εκλογικής επιρροής βουλευτικών εκλογών 20ης Σεπτεμβρίου 2015,

95% διάστημα εμπιστοσύνης

1

Διάγραμμα 2

Εκλογές 20ης Σεπτεμβρίου 2015: Εξέλιξη της εκλογικής επιρροής, ΣΥΡΙΖΑ-ΝΔ,

1-17 Σεπτεμβρίου 2015  

2

Τα βασικά ευρήματα της εκτίμησης που προέκυψαν συνοψίζονται στα ακόλουθα:

  1. Η έντονα ανοδική τάση του ΣΥΡΙΖΑ, σε συνδυασμό με την πτώση της ΝΔ, που καταγράφηκε την τελευταία εβδομάδα (και ουσιαστικά στασιμότητα σε σχέση με την πρώτη εβδομάδα της προεκλογικής περιόδου), οδήγησε σε καθαρό (3%) και διαρκώς διευρυνόμενο προβάδισμα του ΣΥΡΙΖΑ, έναντι της ΝΔ.
  2. Η διεκδίκηση της  3η θέσης από το ΠΑΣΟΚ και  την ΧΑ,
  3. Η στασιμότητα του ΚΚΕ,
  4. Η υποχώρηση του Ποταμιού και
  5. Η μάχη 3 μικρότερων κομμάτων (ΛΑΕ, ΑΝΕΛ και ΕΚ) για την είσοδό τους στη Βουλή.

Το πραγματικό αποτέλεσμα επιβεβαίωσε πλήρως αυτά τα συμπεράσματα.

Ωστόσο, η εκτίμηση παρουσίασε και ορισμένα προβλήματα:

Υποεκτίμησε τον ΣΥΡΙΖΑ (2,5%) και ταυτόχρονα υπερεκτίμησε τη ΝΔ (2%). Ως αποτέλεσμα, υποεκτίμησε τη διαφορά ΣΥΡΙΖΑ-ΝΔ. Για μια ακόμη φορά πρέπει να επισημανθεί το συχνό λάθος που γίνεται από τα ΜΜΕ στην αξιολόγηση των δημοσκοπήσεων: οι δημοσκοπήσεις δεν προβλέπουν διαφορές, αλλά ποσοστά. Η αξιολόγηση της ακρίβειας των ερευνών, με βάση τη διαφορά 1ου – 2ου κόμματος (την περίφημη «ψαλίδα») βρίσκει εφαρμογή μόνο σε απολύτως δικομματικά συστήματα, όπως π.χ. των ΗΠΑ. Η διαρκής άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ μέχρι και την Πέμπτη (3 ημέρες πριν τις εκλογές) οδηγεί στην υπόθεση, ότι, η υποεκτίμηση της διαφοράς οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στην αδυναμία της έρευνας να καταγράψει τη τάση των τελευταίων 3 ημερών. Επίσης, υπερεκτιμήθηκε το ΠΑΣΟΚ (1,7%).

Για τα 3 μικρότερα κόμματα (ΑΝΕΛ, ΕΚ και ΛΑΕ), η πρόβλεψη των ποσοστών είναι πολύ δυσκολότερη και επηρεάζεται περισσότερο από το περιθώριο σφάλματος. Αρκεί να σκεφθεί κανείς, ότι σε ένα δείγμα 1009 ατόμων, με αδιευκρίνιστη ψήφο 24% (όπως στη τελευταία προεκλογική δημοσκόπηση της PI), η μισή μονάδα (από 2,5% σε 3%), η οποία μπορεί να καθορίσει την είσοδο ενός κόμματος στη Βουλή, αναφέρεται σε 2-3 άτομα!

2. Διαστήματα εμπιστοσύνης – Τι μπορεί πραγματικά να μετρήσει μια δημοσκόπηση

Η σημειακή εκτίμηση (ποσοστό) της εκλογικής επιρροής ενός κόμματος είναι αναμενόμενο να αποκλίνει, σε κάποιο βαθμό, από την πραγματική του εκλογική επιρροή. Το αντίστοιχο διάστημα εμπιστοσύνης αποτελεί σαφώς ακριβέστερη εκτίμηση από τη σημειακή και συνιστά επιστημονικότερο τρόπο ερμηνείας των αποτελεσμάτων μιας δημοσκόπησης, ιδίως σε περιόδους έντονης ρευστότητας, όπως η σημερινή (βλέπε Πίνακα 1 & Διάγραμμα 1).

Όταν το ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ εκτιμάται σε 33%, δεν σημαίνει ότι, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, ο ΣΥΡΙΖΑ αναμένεται να λάβει ακριβώς 33%. Το πραγματικό συμπέρασμα της δημοσκόπησης είναι, ότι στις 95 από τις 100 περιπτώσεις, που θα παρατηρούνταν τα διαθέσιμα/συγκεκριμένα στοιχεία της έρευνας, ο ΣΥΡΙΖΑ αναμένεται να λάβει από 30% ως 36%. Ειπωμένο απλούστερα, με βάση τα στοιχεία της έρευνας και τη συγκεκριμένη μεθοδολογία εκτίμησης που χρησιμοποιείται, το ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ αναμένεται  μεταξύ 30% και 36%, με πιθανότητα 95%. Το 33% είναι απλώς η κεντρική τιμή του εν λόγω διαστήματος εμπιστοσύνης. Δηλαδή, εκείνο για το οποίο μπορούμε να είμαστε σχετικά σίγουροι (με πιθανότητα 95%) είναι το εύρος στο οποίο κυμαίνεται η εκλογική επιρροή ενός κόμματος και όχι η ακριβής τιμή του.

Με βάση το κριτήριο των διαστημάτων εμπιστοσύνης, το πραγματικό εκλογικό ποσοστό των κομμάτων περιλαμβάνεται στα εκτιμώμενα όρια της τελικής εκτίμησης, σε όλες τις περιπτώσεις, με εξαίρεση το ΠΑΣΟΚ και τους ΑΝΕΛ. Μόνο για αυτά τα 2 κόμματα (από τα 9 ανταγωνιζόμενα), το εκλογικό αποτέλεσμα βρίσκεται –οριακά- εκτός των διαστημάτων εμπιστοσύνης. 

Ο υπερβολικός -για τα πραγματικά όρια της μεθόδου- θόρυβος που δημιουργήθηκε, σχετικά με την αδυναμία των δημοσκοπήσεων να εκτιμήσουν σωστά την είσοδο ή μη των ΑΝΕΛ, της ΛΑΕ και της ΕΚ στη Βουλή αποτελεί αφορμή, για την αναθεώρηση του τρόπου δημοσίευσης των εκτιμήσεων για κόμματα με πολύ χαμηλά ποσοστά. Ίσως σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ορθότερο να δημοσιοποιούνται αποκλειστικά τα διαστήματα εμπιστοσύνης και όχι τα συγκεκριμένα ποσοστά. 

3. Τα προβλήματα των δημοσκοπήσεων στην Ελλάδα

Οι δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν μια σειρά προβλήματα, ιδίως κατά τα τελευταία χρόνια της μνημονιακής περιόδου. Πρόκειται για προβλήματα που δεν εμφανίζονται στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης και στις ΗΠΑ, διότι τα αντίστοιχα κομματικά συστήματα δεν υπέστησαν τόσο ριζικό μετασχηματισμό:

  1. Η ακανόνιστη διάρκεια του εκλογικού κύκλου.
  2. Ο μεγάλος αριθμός νέων κομμάτων που δημιουργήθηκαν και διεκδικούν με αξιώσεις την είσοδό τους στη Βουλή, με αποκορύφωμα  τις τελευταίες εκλογές που έφθασαν τα 9!
  3. Η διαρκής μεταβολή του κομματικού συστήματος. Στις πρόσφατες εκλογές του Σεπτεμβρίου, σημειώθηκαν σημαντικές αλλαγές, σε σχέση με τις εκλογές του Ιανουαρίου: Διασπάσθηκε το κυβερνών κόμμα και ιδρύθηκε η ΛΑΕ, η ΔΗΜΑΡ συμπαρατάχθηκε με το ΠΑΣΟΚ, ενώ το ΚΙΔΗΣΟ, ο ΛΑΟΣ και η ΤΕΛΕΙΑ, κόμματα που έλαβαν αθροιστικά 5,3% τον Ιανουάριο, δεν συμμετείχαν στις εκλογές.

Ειδικά, όμως, στις εκλογές του Σεπτεμβρίου, μια επιστημονική προσπάθεια για την πρόβλεψη του αποτελέσματος, είχε να αντιμετωπίσει ακόμη περισσότερα προβλήματα:

  1. Το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου υπήρξε ο καταλύτης μιας σειράς εξαιρετικά σημαντικών γεγονότων. Προκλήθηκε αλλαγή ηγεσίας στη ΝΔ (6/7/15), ενώ μόλις στις 14/6/15 με την εκλογή της Φ. Γεννηματά είχε αλλάξει και η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ, υπογράφηκε η συμφωνία με τους δανειστές (12/7/15), ψηφίσθηκε το 3ο Μνημόνιο (14/8/15), παραιτήθηκε η κυβέρνηση Τσίπρα στα μέσα του καλοκαιριού (20/8/15), διασπάστηκε ο ΣΥΡΙΖΑ (24/8/15 κατατέθηκε στον Άρειο Πάγο η αίτηση ίδρυσης της ΛΑΕ). Όλα αυτά συνέβησαν, σε χρονικό διάστημα περίπου ενός μηνός, ενώ οι εκλογές του Σεπτεμβρίου απείχαν μόλις 2 ½   μήνες από το δημοψήφισμα! Όπως είναι φυσικό, δεν υπήρχε επαρκής χρόνος, ώστε να καταγραφεί δημοσκοπικά η επίδρασή τους  στο εκλογικό σώμα και –το κυριότερο- να αποκρυσταλλωθούν οι νέες τάσεις. Επομένως, κατά την έναρξη της προεκλογικής περιόδου, το πολιτικό σκηνικό ήταν εντελώς διαφορετικό, συγκριτικά με εκείνο που είχε αποτυπωθεί πριν το δημοψήφισμα.
  1. Ασυνήθιστα ως προς τα ελληνικά εκλογικά δεδομένα, η προεκλογική περίοδος ξεκίνησε μέσα στον Αύγουστο, παραδοσιακό μήνα καλοκαιρινών διακοπών. Κατά συνέπεια, ένα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος ενδιαφέρθηκε για τις εκλογές με σημαντική υστέρηση.
  1. Ενώ το ενδεχόμενο αυξημένης αποχής θεωρήθηκε –εξαρχής και ορθά- σχεδόν βέβαιο, εντούτοις, το ύψος, η κοινωνική σύνθεση και η πολιτική προέλευσή  της αποχής ήταν αδύνατον να προσδιοριστούν επακριβώς εκ των προτέρων. Για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές μεταπολιτευτικά, πέρα από τη δεδομένη παραδοσιακή συμπεριφορά των πολιτών να μην δηλώνουν την πρόθεση αποχής τους, ιδίως στις προεκλογικές έρευνες, εμφανίσθηκε φαινόμενο σοβαρής αβεβαιότητας για συμμετοχή. Σε αυτό συνετέλεσε, ίσως και το γεγονός, ότι επρόκειτο για την 3η εκλογική αναμέτρηση μέσα σε 9 μήνες.
  1. Οι μεροληψίες των δημοσκοπήσεων δεν είναι σταθερές διαχρονικά, αντίθετα επηρεάζονται από το πολιτικό κλίμα κάθε περιόδου. Η ευρεία νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, τον Ιανουάριο, και η απόλυτη κυριαρχία του, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2015, δημιούργησαν ένα πρωτόγνωρο σκηνικό, το οποίο περιπλέχθηκε περαιτέρω, ύστερα από τις εξελίξεις που οδήγησαν στις εκλογές του Σεπτεμβρίου. Σε αυτό το κλίμα, η εκτίμηση των μεροληψιών των ερευνών ήταν εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα. Οι καταγραφείσες και για αυτό γνωστές μεροληψίες των προηγούμενων εκλογικών αναμετρήσεων, δεν αποτελούσαν ασφαλή οδηγό, για την αναμέτρηση του Σεπτεμβρίου.
  1. Στην Ελλάδα, η στάθμιση των αποτελεσμάτων με βάση την προηγούμενη ψήφο θεωρείται «επιστημονικό θέσφατο» και εξακολουθεί να αποτελεί την πιο διαδεδομένη στατιστική τεχνική «διόρθωσης» των πρωτογενών στοιχείων της πρόθεσης ψήφου. Ωστόσο, επειδή εμφανίζει σημαντικές μεθοδολογικές αδυναμίες, τείνει πλέον διεθνώς να εγκαταλειφθεί. Ιδίως σε εποχές αυξημένης εκλογικής ρευστότητας και αποδυνάμωσης του δεσμού των πολιτών με τα κόμματα, όπως η σημερινή, η μέθοδος της στάθμισης μπορεί -αντίθετα- να επιδεινώσει επικίνδυνα, αντί να βελτιώσει την ακρίβεια των εκτιμήσεων. Εάν ο στόχος των ερευνητών είναι η επιστημονική βελτίωση της ποιότητας των δεδομένων, τότε η χρήση της δεν φέρνει, τις περισσότερες φορές, τα επιθυμητά αποτελέσματα και συνεπώς δεν μπορούμε να την εμπιστευτούμε ως μια αξιόπιστη μέθοδο διόρθωσης της μεροληψίας των δημοσκοπήσεων. Για αυτούς τους λόγους, η Public Issue, στη μεθοδολογία που ακολουθεί από το 2004, έχει καταργήσει τη στάθμιση  του δείγματος με την προηγούμενη ψήφο και την έχει αντικαταστήσει με τη μεθοδολογία της ανάλυσης χρονολογικών σειρών (time-series analysis), της διαθέσιμης χρονοσειράς των ερευνών[3].

4. Σύγκριση των προεκλογικών δημοσκοπήσεων – Δεν ήταν «όλες ίδιες»

Η εντύπωση, που δημιούργησαν οι πολιτικοί, τα ΜΜΕ και τα social media, ότι δήθεν «όλες οι δημοσκοπήσεις απέτυχαν», αγνοεί –σκόπιμα- τις σημαντικές διαφοροποιήσεις, που υφίστανται μεταξύ  των εταιρειών του κλάδου. Στον Πίνακα 2 παρατίθενται οι τελευταίες προεκλογικές δημοσκοπήσεις των εταιρειών-μελών του ΣΕΔΕΑ (οι οποίες δεσμεύονται από τους υφιστάμενους κανονισμούς του και υπόκεινται σε έλεγχο).

pinakas2

Από τον Πίνακα 2 προκύπτει, ότι οι εταιρείες δημοσκοπήσεων μπορούν να διαχωρισθούν σε 2 ομάδες. Οι εταιρείες της πρώτης ομάδας (Public Issue, GPO, Kapa Research) αποτύπωσαν το καθαρό προβάδισμα του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ αντίθετα, οι υπόλοιπες εταιρείες, που συγκροτούν την δεύτερη ομάδα, εκτιμούσαν ότι η διαφορά ΣΥΡΙΖΑ-ΝΔ ήταν οριακή. Συνεπώς, οι κατηγορίες εναντίον όλων συλλήβδην των δημοσκοπήσεων είναι υπερβολικές και κυρίως άδικες, καθώς είναι γενικές, χωρίς αναφορά σε εκείνες τις εταιρείες που προσέγγισαν με επιτυχία το εκλογικό αποτέλεσμα, δεδομένων και των σημαντικών προβλημάτων που περιγράφηκαν.

5. Η σημασία της προεκλογικής περιόδου

Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ με διαφορά 7,5%, δεν σημαίνει, σε καμιά περίπτωση, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ προηγείτο διαρκώς και με τόσο μεγάλη διαφορά της ΝΔ.

Γενικότερα, η σημασία της προεκλογικής περιόδου δεν είναι σε κάθε εκλογική αναμέτρηση η ίδια. Υπάρχουν περιπτώσεις εκλογών, όπου οι τάσεις του εκλογικού σώματος έχουν ήδη αποκρυσταλλωθεί, αρκετό καιρό πριν τις εκλογές, αλλά και άλλες, στις οποίες η προεκλογική περίοδος μπορεί να αποβεί καθοριστική.

Η προεκλογική περίοδος δεν διαμορφώνει το εκλογικό αποτέλεσμα, όταν το 1ο κόμμα έχει ξεκάθαρο προβάδισμα, για αρκετό διάστημα πριν τις εκλογές. Π.χ., η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ τον περασμένο Ιανουάριο υπήρξε αποτέλεσμα της μακρόχρονης κυριαρχίας του, έναντι της ΝΔ,  ήδη από τον Νοέμβριο του 2013 και κυρίως της νίκης του στις ευρωεκλογές του 2014.

Μετά την εκλογική νίκη του Ιανουαρίου 2015, λόγω της διαπραγμάτευσης με τους δανειστές, ο ΣΥΡΙΖΑ πέτυχε πρωτοφανή «επίδραση συσπείρωσης» (“rally effect”) και περαιτέρω ενίσχυση της εκλογικής του επιρροής, η οποία διήρκεσε μέχρι και τον Ιούνιο. Οι εξελίξεις που ακολούθησαν το δημοψήφισμα,  όμως, ανέτρεψαν πλήρως το μετεκλογικό σκηνικό και δημιούργησαν έντονη δυσθυμία και μεγάλη ρευστότητα στο εκλογικό σώμα.  Συνεπώς, το εκλογικό αποτέλεσμα του Σεπτεμβρίου διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, η οποία υπήρξε και εξαιρετικά περιορισμένη. Ο ισχυρισμός, ότι οι δημοσκοπήσεις «έπρεπε» εξ’ αρχής να εκτιμήσουν και μάλιστα «επακριβώς» το εκλογικό αποτέλεσμα, που διαμορφώθηκε ουσιαστικά μέσα σε 15 ημέρες, είναι εμφανώς λανθασμένος και δεν λαμβάνει υπόψη τις ιστορικά παρόμοιες περιπτώσεις, όπως ήταν και οι εκλογές του Ιουνίου 2012.

6. Ο ρόλος των Μέσων Ενημέρωσης

Τα Μέσα Ενημέρωσης έχουν σημαντικό μερίδιο ευθύνης, τόσο για τα σφάλματα παρουσίασης των δημοσκοπήσεων, όσο και για την εσφαλμένη πρόσληψή τους από την κοινή γνώμη. Η εμμονή στη σημειακή εκτίμηση των ποσοστών των κομμάτων, και μάλιστα με έμφαση στα δεκαδικά ψηφία[4], η ισοπεδωτική παρουσίαση δημοσκοπήσεων υπαρκτών και ανύπαρκτων-ανεξέλεγκτων εταιριών, η αδόκιμη σύγκριση δημοσκοπήσεων διαφορετικών εταιρειών ακόμη και δημοσκοπήσεων διαφορετικής μεθοδολογίας, ως μια «ενιαία χρονοσειρά» και η σύγκριση της πρόθεσης ψήφου (μαζί με την αδιευκρίνιστη ψήφο) με τα πραγματικά εκλογικά αποτελέσματα, στα οποία δεν υπάρχουν βέβαια αναποφάσιστοι, διαστρεβλώνουν τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων και δημιουργούν υπερβολικές προσδοκίες από τη κοινή γνώμη.

                Το πολιτικό κλίμα που διαμορφώνουν τα Μέσα Ενημέρωσης (και όχι οι εταιρείες δημοσκοπήσεων) πολλές φορές εμποδίζει την αντικειμενική καταγραφή των τάσεων του εκλογικού σώματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόσφατο δημοψήφισμα. Η διαρκής και ολοκληρωτική προπαγάνδα, σχεδόν του συνόλου των ΜΜΕ, υπέρ του ΝΑΙ, υπήρξε ο καθοριστικότερος παράγοντας υποεκτίμησης του ΟΧΙ στις δημοσκοπήσεις.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Κακόβουλες διαστρεβλώσεις, ανάξιες λόγου

Στην προσπάθεια να θεμελιώσουν το «αφήγημα» της καθολικής αποτυχίας των δημοσκοπήσεων, ορισμένοι ανώνυμοι αλλά και επώνυμοι σχολιαστές δεν δίστασαν είτε να αποσιωπήσουν σκοπίμως την τελική εκτίμηση της εταιρείας (Παρασκευή 18/9), όπως πχ. ο αρθρογράφος της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ, Κωνσταντίνος Ζούλας[5] είτε ακόμη χειρότερα, να παρουσιάσουν ψευδώς ως τελευταία εκτίμηση, απλώς… την προτελευταία, δηλαδή  εκείνη της προηγούμενης Κυριακής (13/9)! Ενδεικτικό αυτής της λαθροχειρίας είναι και το δημοσίευμα με τίτλο: ΚΑΙ Η ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΑΥΓΗΣ ΕΠΕΣΕ ΠΑΤΑΓΩΔΩΣ ΕΞΩ!, στο γνωστό blog fimotro (21/9/2015)[6] (Γράφημα 1).

Γράφημα 1

Δημοσίευμα στο fimotro.blogspot.gr (21/9/15)

fimotro_21-9-15


[1]  Βλέπε σχετικά: Πολιτικό Βαρόμετρο 148, Βουλευτικές Εκλογές Σεπτέμβριος 2015, 3ο κύμα, http://www.publicissue.gr/11892/varometro-sep-2015-3/

[2]  Βλέπε σχετικά: http://www.avgi.gr/article/5864369/ereuna-tis-public-issue-gia-tin-augi-probadisma-nikis-gia-ton-suriza

[3] Βλέπε αναλυτικότερα: «Τι είναι η “εκτίμηση εκλογικής επιρροής” της Public Issue. Έξι ερωτήσεις και απαντήσεις», http://www.publicissue.gr/1965/vote-estimation-faq/

[4] Βλέπε σχετικά το άρθρο: «Η «μανία» των δεκαδικών ψηφίων. Μια επίκαιρη ανάλυση», http://www.publicissue.gr/11852/i-mania-ton-dekadikon/

[5]  Βλέπε σχετικά το άρθρο του: «ερωτήματα για τις δημοσκοπήσεις», ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22.09.15 – http://www.kathimerini.gr/831783/article/epikairothta/politikh/erwthmata-gia-tis-dhmoskophseis